Malo pozorište Duško Radović
Dramska scena za djecu
,,Tesla" (9+)
Autor: Mina Milošević
Režija: Ivan Baletić
Autorka teksta i dramaturškinja: Mina Milošević
Dizajn prostora: Milorad Pejanović
Dizajn svjetla: Magdalena Vlajić
Video i animacija: Marko Kovačević
Kostimografkinja: Biljana Tegeltija Bojanić
Kompozitor: Srđan Marković
Koreografkinja: Ana Dubljević
Dramski konsultant: Danilo Brakočević
Scenski govor: Ljiljana Mrkić Popović
Asistent reditelja: Dragan Subotić
Asistentkinja kostimografkinje: Mina Maksimović
U predstavi igraju: Bojan Žirović, Petar Lazarević, Danilo Brakočević, Dubravka Kovjanić, Nenad Radović, Nikola Malbaša, Tamara Pjević i Srđan Marković
Trajanje: 80 min
Poznato je da je Tesla malo spavao, ali manje je poznato o čemu je sanjao.
Kada govorimo o Nikoli Tesli i njegovim velikim doprinosima nauci, skloni smo tome da mistifikujemo auru mučenog genija koji se žrtvovao za svoje izume, nadljudskog izumitelja čije tijelo nije poznavalo ograničenja smrtnika. Vrijedni naučnik radio je po cijeli dan, spavao vrlo malo i odricao se većine svjetovnih zadovoljstava zarad zadovoljstva koje mu je donosio naučni rad.
Međutim, od njegovog teškog rada drugi su profitirali, počevši od Tomasa Edisona, za koga je radio, do drugih kompanija koje su koristile njegove patente ili brend njegovog lika i djela. Sam Tesla, međutim, tokom života je imao stalnih problema sa siromaštvom.
Tako se tema eksploatacije u nauci, ali i u umjetnosti i svim radnim djelatnostima u kapitalizmu, sama nametnula kao jedna od centralnih u tekstu za ovu predstavu. O ovim temama govorili smo kroz jezik savremene kulture, te su tako Ratovi struja sa Edisonom postali Ratovi zvijezda, kroz bitku svjetlosnim mačevima od kojih jedan radi na naizmjeničnu, a drugi na jednosmjernu struju. Srpske novčanice od 100 i 10.000 dinara sa Teslinim likom progovorile su i ušle u jednu kabaretsku raspravu na temu inflacije i eksploatacije.
Glad se javlja kao važan motiv u Teslinoj autobiografiji, te tako hrana postaje važan element i naše predstave. Teslino tijelo, izgleda, ipak nije bilo samo medijum za genijalni duh, već je itekako bilo osjetljivo na glad, umor, bolest i anksioznosti koje su dovele do stvaranja opsesivno-kompulzivnog poremećaja i niza neobičnih navika, kao što je korišćenje osamnaest salveta tokom jela ili izvrtanje prstiju na nogama po stotinu puta pred spavanje.
Međutim, njegove neobičnosti često se pokazuju kao najzanimljiviji dijelovi njega, bilo da smo šokirani njegovim navikama ili šarmirani njegovim humorom i vickastošću. Tesla se tako pokazuje kao jedan od nas – usamljen lik koji se ne uklapa, neobičan i autentičan, čudan, vrijedan, sa šefom koji ga iskorištava, ljut, nestašan, u sukobu s profesorima, ocem i s drugačijim željama za svoj životni put od onih koji su mu namijenjeni.
Nažalost, Teslin svijet bio je gotovo potpuno muški, te u njemu nije bilo prostora za mnogo ženskih likova, posebno ne njegovih koleginica naučnica, koje su se u to doba i dalje borile da steknu pravo na univerzitetsko obrazovanje, a ako su i uspijevale da se bave naukom, zasluge za njihov rad najčešće su preuzimali muškarci, uglavnom njihovi partneri.
U Teslinom svijetu javljaju se lik njegove majke Đuke i njegove sestre Marice. Potrudili smo se da ukažemo na njihov intelektualni potencijal koji, nažalost, u 19. vijeku nije mogao da dođe do izražaja u javnoj sferi.
Teslina majka intuitivno se bavi naukom u okvirima svog domaćinstva, a njegove sestre nam pripremaju strašnu igru s lutkama – predstavu u predstavi, gdje prave svoju varijantu Sopstvene sobe Virdžinije Vulf i govore o zaboravljenim i izgubljenim genijima – sestrama velikih istorijskih naučnika i umjetnika.
Da bismo posebno naglasili koliko je važno uočiti potencijal za stvaralački rad u ženama, uprkos tome što za to uglavnom nije bilo mjesta u istoriji, pa ni u priči o Tesli, u predstavu smo uveli lik univerzalne djevojčice, koja najviše plesom – jer njen lik nije napisan – osvaja prostore slobode kao ženski Tesla koji u 21. vijeku konačno može da postoji i da ne odgovara ni na čija očekivanja.
U ovoj predstavi miješaju se sadašnjost i epoha 19. i ranog 20. vijeka; miješaju se i Nikola i Tesla – dva naratora i dva lica – jedan mlad i nezreo, drugi zreo, koji se u svojoj poznoj starosti prisjeća svog života i vodi roditeljsku polemiku s mlađim sobom. Njih dvojica, Dijete i Odrasli, se, kao trofazna struja, prepliću sa svojim snovima, maštom, apstrakcijama kao što je ženski Tesla, i svim imaginarnim i stvarnim prijateljima koje je Nikola Tesla stekao na svom dugom i trnovitom putu.
Baveći se Teslinim snovima, ova predstava i sama koristi sredstva snoviđenja, kao što su film, animacija i specijalni efekti, ali prije svega – muziku. Songovi su i ovdje sredstvo oneobičavanja i demistifikacije Tesline ličnosti, ali ponekad muzika donosi i mistiku stvaralačkog zanosa. Ova predstava hoda po tankoj granici između mistifikacije i demistifikacije Teslinog lika.
Ovo je univerzalna priča o jednom čovjeku (ili ženi), stvaraocu (ili stvarateljki), kompleksnosti njegove ličnosti i preprekama i prijateljima na koje nailazi na svom putu. Nikola Tesla je možda jedno poznato ime, ali iza njega stoji jedan običan čovjek, i njegov život je istovremeno i najobičniji i najfascinantniji fenomen.
Riječ dramaturškinje Mine Milošević
