ut od diplome reditelja do prve profesionalne predstave u Crnoj Gori najčešće je trnovit i neizvjestan. Čak i najperspektivniji glasovi najčešće su prinuđeni na ,,gerilski“ rad u nezavisnim produkcijama. To je razlog zbog čega je Gradsko pozorište pokrenulo Index scenu: da bi autorima mlađe generacije pružilo podršku u ranim stvaralačkim projektima.
Prva predstava u okviru novoformirane Index scene ,,Što više jede, praznija postaje“, mlade crnogorske rediteljke Minje Novaković, biće premijerno prikazana u martu. Dramaturgiju potpisuje Katja Faišku, scenografiju Angela Božović, kostime Mia Đurović, koreografiju Maša Kagao Knez, a kompozitor je Milivoje Pićurić.
U razgovoru za Pobjedu direktorica Gradskog pozorišta Sandra Vujović i Minja Novaković govore o značaju pokretanja Index scene i institucionalne podrške mlađim autorima, te o predstavi ,,Što više jede, praznija postaje“ i budućim planovima Gradskog pozorišta.
POTISNUTE TEME
Novaković je Index scenu opisala kao ,,susret institucionalnog teatra i generacije autora koja je navikla da stvara iz potrebe a ne iz komfora“.
- Ovakvi potezi i inicijative pokazuju da pozorište ne mora biti muzej gotovih formi, nego živo tkivo koje oblikuje sadašnji trenutak. Kada institucija otvori prostor za rizik, ona zapravo priznaje da savremeni teatar ne nastaje iz sigurnosti, nego iz istraživanja. Za nas, mlađe autore to znači da naš jezik, koji često ne liči na ,,klasični“ dramski izraz, dobija legitimitet i vidljivost bez potrebe da se prilagođava unaprijed zadatom modelu – istakla je Novaković.
Minja Novaković (FOTO: Privatna arhiva)
Njena predstava nastaje iz potrebe da se dotakne jedno od najintimnijih i najosjetljivijih ljudskih iskustava – smrt roditelja, odnosno oca. Rediteljski potpis u ovoj predstavi je izuzetno radikalan: Novaković koristi elemente buto plesa, teatra okrutnosti i eksperimentalni zvuk. Za mladu rediteljku taj scenski jezik nije želja ni za kakvom šok terapijom, već unutrašnja nužnost.
- Kada se bavite temama koje su potisnute, traumatične ili duboko tjelesne, klasična narativna forma često postane nedovoljna. Buto, teatar okrutnosti i eksperimentalni zvuk za mene nijesu stil, nego alati - načini da se iskustvo prenese kroz tijelo, ritam, disanje, napetost u prostoru – istakla je ona, dodajući da ako publika doživi ,,šok“, to je zato što smo navikli da u teatru pratimo priču, a ne da budemo izloženi iskustvu.
Direktorica Sandra Vujović je za Pobjedu kazala da pripremaju čak devet novih naslova do kraja godine, od kojih tokom ovog mjeseca dvije premijere na večernjoj sceni. Ona je potvrdila i da se useljenje Gradskog pozorišta u novu zgradu može očekivati tokom 2026. godine
- Ali pozorište ima i tu funkciju – da pomjeri percepciju, da nas izbaci iz komfor zone gledanja i vrati u stanje pojačane svijesti – rekla je Novaković.
Crnogorska kultura smrt tretira kroz stroge rituale, dok Novaković ovom predstavom na neki način te rituale pokušava da dekonstruiše. Ona ističe da je ritual nekada imao smisao, a da danas često ostane prazna forma.
- Predstava pokušava da iskustvo smrti vrati u tijelo i prostor, da ne ostane samo društvena procedura. To može djelovati kao dekonstrukcija, ali je zapravo potreba za propitivanjem tradicije i šta je u njoj ostalo živo. Autora koji bi otvarali ovakve teme ima, ali je više pitanje uslova u prostoru u kom se stvara, nego hrabrosti – kazala je ona.
MEĐUPROSTOR
Prema riječima Vujović, Gradsko pozorište već njeguje scenu za najmlađe, u dramskom i lutkarskom obliku, kao i veoma aktivnu večernju scenu.
- U tom procesu postalo je jasno da nedostaje jedan važan „međuprostor“, odnosno scena koja se tematski obraća mladoj publici uzrasta od 15 do 30 godina, ali prije svega pruža prostor mladim autorima koji tek ulaze u profesionalne vode – istakla je ona, dodajući da je Indeks scena zamišljena upravo kao ta poveznica.
- Kao platforma za sticanje prvih profesionalnih iskustava, razvoj autorskog glasa i susret mladih stvaralaca sa institucionalnim okvirom. Ideja je proistekla i iz ličnog iskustva jer, kao neko ko je čekao čak sedam godina nakon diplomiranja, da dobije mogućnost da stvara na institucionalnoj sceni, znam koliko je teško dobiti priliku za rad u profesionalnom pozorištu, naročito kada se svuda traži iskustvo koje mladi ljudi ne mogu steći ako im se ne pruži šansa – rekla je Vujović, dodajući da ,,tu zapadamo u paradoks“.
Sandra Vujović (FOTO: Krsto Vulović)
- Zahtijevamo iskustvo, a ne dajemo mogućnost mladima da ga steknu. Zbog toga često imamo situaciju da autori godinama čekaju prvi institucionalni angažman ili da, u skromnim i teškim uslovima, stvaraju na nezavisnoj sceni, pa predstave nastaju u garažama, podrumima, stanovima. Iako je nezavisna scena iznjedrila sjajne predstave, evidentno je da, u situaciji gdje ne postoje optimalni uslovi za rad, umjetnost ne može biti redovan ni stabilan izvor prihoda – kazala je Vujović.
Selekcija autora koji će dobijati šansu u okviru Index scene, prema njenim riječima, odvijaće se kroz otvorene pozive, prijedloge mentora i saradnju sa akademijama i nezavisnom scenom, uz jasne kriterijume kvaliteta, relevantnosti tema i potencijala za dalji razvoj, a poseban akcenat biće stavljen na procese rada, mentorsku podršku i mogućnost kontinuiranog učenja.
- Dugoročni cilj Index scene je da postane stabilna razvojna platforma, prostor u kojem mladi autori stiču iskustvo, publika dobija sadržaje koji se direktno tiču njihove generacije, a pozorište gradi novu bazu stvaralaca. Smatram da je naša moralna i profesionalna obaveza, kao rukovodilaca institucija kulture, da mladim ljudima na početku karijere damo prostor i priliku. Nažalost, to do sada nije bila česta praksa u Crnoj Gori, Index scenom želimo da tu praksu počnemo sistemski da mijenjamo – istakla je ona.
Gradsko pozorište se useljava u novu zgradu ove godine
Direktorica Sandra Vujović je za Pobjedu kazala da pripremaju čak devet novih naslova do kraja godine, od kojih tokom ovog mjeseca dvije premijere na večernjoj sceni. Ona je potvrdila i da se useljenje Gradskog pozorišta u novu zgradu može očekivati tokom 2026. godine.
- Strpljivo smo čekali taj trenutak i posebno nas raduje što se poklapa sa našom jubilarnom godinom. Iskreno vjerujem da nijesmo mogli dobiti ljepši i smisleniji poklon za veliki jubilej. Podgorici je odavno potrebna još jedna dramska scena, interesovanje publike za kvalitetne predstave postoji kontinuirano, a nova zgrada dolazi u pravom trenutku. Tim prije što jubilarnu godinu prati i novo izdanje Festivala pozorišne režije „Jagoš Marković“, koje će imati takmičarski karakter i prošireni program sa brojnim pratećim sadržajima – rekla je Vujović.
Piše: Andrija Radović
Izvor: https://www.pobjeda.me/clanak/otvoren-prostor-za-rizik-jer-teatar-nastaje-iz-istrazivanja
